MENÜ

Takım Çelikleri

Günümüzde takım çelikleri çok değişik teknoloji ve ekipmanlar ile üretilebilmektedir.

Şu anda dünyada takım çeliğinin %75’i hurdadan ergitme yöntemiyle, geri kalanı ise cevherden üretilen ingotların ergitilmesi sonucu yapılır.

Takım çeliklerinin üretiminde ilk önce ergitme işlemi daha sonra ise refine işlemi yapılır. Ergitme işlemi elektrik ark ocaklarında yapılır. Ayrıca vakum oksijen dekarbürizasyon işlemleri yapılmaktadır. Buradaki amaç malzemedeki kükürt ve fosforu uzaklaştırmaktır. İstenilen kimyasal analize ulaşıldığında seri olarak kalıplara sıvı metal dökülerek cürufun üste çıkması sağlanır ve takım çeliği kimyasal analizine sahip yeni ingotlar üretilir.

Opsiyonel olarak daha temiz bir yapı için elektro slag remelting denilen ESR yöntemi uygulanır. ESR yontemi ile mükemmel yapı temizliği sağlanmış olur. ESR’nin en önemli avantajı yavaş ve homojen soğutma hızı ile mikroyapıdaki homojenliğin sağlanmasıdır. Yapıda istenmeyen ötektik karbür partikülleri azaltılmış olur. ESR yöntemi ile varolan kükürtün %70’e yakını tekrar uzaklaştırılmış olur. ESR prosesi pahalı bir proses olduğundan opsiyonel olarak uygulanır. Ancak ESR gibi vakum ark ergitme yöntemi ile de temiz bir yapı sağlanabilmektedir. Bu yöntemle yapıdaki kükürt uzaklaştırılmamaktadır. Ancak yapıdaki oksijen azot ve bizmut mangan kurşun gibi elementler bir dereceye kadar uzaklaştırılır.

Takım çeliği üretimi özel bir proses olduğundan her üretici firma değişik ekipmanlar kullanabilmektedir. Çünkü çelik gibi bir makro proseste takım çeliği üretimi toplam çelik üretimi içinde çok az bir yer tutar.

Daha sonra bu takım çeliği ingotları üretebilmek istenilen forma bağlı olarak değişik proseslere tabi tutulur. Ancak genelde bu ingotların hidrolik preslerin açık dövme yöntemiyle dövülmesi ilk aşamadır diyebiliriz. Ancak 1990’larda önem kazanan rotary dövme teknoloji günümüzde önemli bir pazar payına sahip olmuştur. Dakikada 180-320 arası vuruş yapabilen ve tek bir kişiyle kontrol edilen bu dövme presleri mükemmel sonuç verebilmektedir. Yine aynı şekilde otomatik haddeleme tesisleri ile istenilen kalitede ürünlere ve malzeme son formlarına ulaşılabilmektedir.

Sıcak ve soğuk çekme yöntemiyle çeliklerin üretilmesindeki amaç, küçük çaplara ulaşabilmektir.

Yine aynı şekilde sürekli döküm yöntemiyle daha ekonomik olarak takım çeliği üretim prosesleri denenmektedir. Ancak buradaki ana problem segregasyon ve çatlama problemidir.

En son olarak da yüksek alaşımlı takım çeliklerinin toz metalurjik yöntemlerle üretilerek mükemmel bir mikroyapı elde edilmesi sağlanmıştır. Yine alternatif teknoloji olarak Japonya’da ve İngiltere’de kendine yer bulabilen Osprey prosesi hala günümüzde tartışılmaktadır.